سورة الحجر- مكیة
نکاتی تفسیری از النوبة الثانیة
سورة الحجر مكّى است، نود و نه آیتست و ششصد و پنجاه و چهار كلمت و دو هزار و هفتصد و شصت حرف و در این سوره نه ناسخ است نه منسوخ مگر دو نیمه آیت: «فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ»، و دیگر «وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِینَ». این هر دو بآیه قتال منسوخست.

سرگرمی آرزو

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ الر تِلْكَ آیاتُ الْكِتابِ»
مى‏گوید این حروف آیات كتاب خداوند تبارك و تعالى است، كتاب قرآن كه پیدا كننده احكامست: «یبین الرشد من‏ الغى و الهدى من الضلال» باین قول كتاب قرآنست و قرآن كتاب ... باین قول معنى آنست كه این آیات آیات كتاب خداوند تعالى است، آن كتابها كه پیش از قرآن فرو آمده بپیغمبران، آن گه گفت: «وَ قُرْآنٍ مُبِینٍ» اى و آیات قرآن مبین. مى‏گوید آیات كتب پیشینه است و آیات قرآن مبین در معنى همه یكسان و همه كلام خداوند جهان.

«رُبَما یَوَدُّ»
... مفسران سه قول گفته ‏اند:

یكى آنست كه این بوقت نزع گویند در حال معاینت كه فریشتگان عذاب را بینند چنانك ربّ العزّه گفت: «وَ لَوْ تَرى‏ إِذِ الظَّالِمُونَ فِی غَمَراتِ الْمَوْتِ» الآیة...
قول دوم آنست كه در قیامت گویند چون احوال و اهوال رستاخیز بینند و مسلمانان را بینند كه مى‏نوازند و ببهشت مى‏فرستند.
قول سیم آنست كه این در دوزخ گویند آن گه كه گناه كاران مسلمانان را و اصحاب كبائر را از اهل قبله بشفاعت پیغامبران و صالحان از دوزخ بیرون آرند و ببهشت فرستند...

«یَوَدُّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَوْ كانُوا مُسْلِمِینَ» این آیت حجّتست بر معتزله در باب وعید، گوئیم اگر مسلمان گنه كار بگناه خویش جاوید در دوزخ بود با كافران چنانك اعتقاد خبیث ایشانست بایستى كه كافران تمنّى اسلام مسلمانان نكردندى و بر فوات آن تحسر نخوردندى، بلكه بر فوت صلاح و پاكى از گناه تحسر خوردندى كه بر اعتقاد ایشان صلاح و پاكى از گناهست كه مرد را در بهشت آرد نه مجرّد اسلام و گر چنان بودى كه مى‏گویند ربّ العزّه گفتنى: ربما یودّ الذین كفروا لو كانوا صالحین، چون ربّ العزّه تمنّى ایشان در اسلام بست معلوم شد كه اسلام است كه مرد را در بهشت آرد و گر چه با آن گناه بود آن گناه او را از بهشت محروم نگرداند و جاوید او را در آتش بنگذارد.
...
«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ»
ذكر اینجا قرآنست، میگوید قرآن فرو فرستادیم، «وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ» و ما آن را گوشدار و نگه داریم، كس را نیست و نتواند نه ابلیس و شیاطین و نه آدمیان كه در آن زیادت و نقصان آرند، همانست كه جاى دیگر گفت: «لا یَأْتِیهِ الْباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ».
معنى دیگر «وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ» فى قلب من اردنا به الخیر، كسى كه بوى خیر خواسته ‏ایم و راه صلاح و سداد نموده ‏ایم این قرآن در دل وى نگه مى‏داریم: «بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»،
...
«وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها»
مى‏گوید برویانیدیم درین زمین از هر چیزى چنانك اللَّه خواست و تقدیر كرد و ساخت بر وزنى و معیارى كه هیچ كس تغییر آن نتواند و زیادت و نقصان در آن نیارد، و روا باشد كه معنى وزن اندر قدر و منزلت بود چنانك مردم بعرف و عادت گویند فلان را بنزدیك خلق وزنى نیست، یعنى كه او را قدر و منزلت نیست. ...

متن و ترجمه آیات کریم در النوبة الاولى
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» بنام خداوند فراخ بخشایش مهربان.

«الر تِلْكَ آیاتُ الْكِتابِ» این حرفها آیتها نامه است، «وَ قُرْآنٍ مُبِینٍ (1)» و قرآنى پیدا كننده، باز نماینده.

«رُبَما یَوَدُّ الَّذِینَ كَفَرُوا» اى بسا هنگاما كه دوست بود و آرزو بود ناگرویدگان را، «لَوْ كانُوا مُسْلِمِینَ (2)» اگر مسلمان بودندى.

«ذَرْهُمْ» گذار ایشان را، «یَأْكُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا» تا مى‏خورند و كام مى‏رانند، «وَ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ» و دراز دیدن عمر ایشان را مشغول میدارد، «فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ (3)» تا آن گه كه آگاه شوند.

«وَ ما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْیَةٍ» هرگز هلاك نكردیم شهرى را، «إِلَّا وَ لَها كِتابٌ مَعْلُومٌ (4)» مگر آن را تقدیرى بود و حكمى از ما و نبشته ‏اى ما را معلوم و هنگام آن دانسته.

«ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ» پیشى نكند هیچ گروهى، «أَجَلَها» بر هنگام مرگ خویش، «وَ ما یَسْتَأْخِرُونَ (5)» و نه با پس ماند از آن هنگام.

«وَ قالُوا» كافران گفتند، «یا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّكْرُ» اى آن كس كه پیغام و یاد بر وى فرو فرستادند، «إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ (6)» تو دیوانه‏ اى.

«لَوْ ما تَأْتِینا بِالْمَلائِكَةِ» چرا فریشتگان نیاوردى بما با خود، «إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ (7)» اگر از راست گویانى.

«ما نُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ» فرو نفرستیم بر ایشان فریشتگان، «إِلَّا بِالْحَقِّ» مگر بمرگ ایشان، «وَ ما كانُوا إِذاً مُنْظَرِینَ (8)» و آن گه كه فریشته آید ایشان را درنگ ندهد.

«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ» ما فرو فرستادیم این یاد و پیغام، «وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ (9)» و ما خود نگه دارانیم.

«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ» و فرستادیم پیش از تو رسالتها، «فِی شِیَعِ الْأَوَّلِینَ (10)» در گروهان پیشینیان.

«وَ ما یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ» و نیامد بایشان هیچ پیغامبر، «إِلَّا كانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ (11)» مگر افسوس مى‏كردند برو.

«كَذلِكَ نَسْلُكُهُ فِی قُلُوبِ الْمُجْرِمِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِهِ (12)» چنان نهادیم و نمودیم در دلهاى بدان‏
كه تا بنگروند بخدا و رسول و قرآن،

«وَ قَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِینَ (13)» و گذشت درین جهان سنّت پیشینیان.

«وَ لَوْ فَتَحْنا عَلَیْهِمْ باباً مِنَ السَّماءِ» و اگر باز گشائیم بر ایشان درى از آسمان، «فَظَلُّوا فِیهِ یَعْرُجُونَ (14)» و ایشان در ایستند در ان در و مى برشوند.

«لَقالُوا إِنَّما سُكِّرَتْ أَبْصارُنا» گویند چشمهاى ما بپوشیده‏ اند و بر بسته‏ اند و كژ نموده‏ اند، «بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَسْحُورُونَ (15)» بلكه ما گروهى ‏ایم چشم به جادویى بر بسته.

«وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِی السَّماءِ بُرُوجاً» و آفریدیم و كردیم در آسمان برجها، «وَ زَیَّنَّاها لِلنَّاظِرِینَ (16)» و بر آراستیم آن را نگرندگان شب را.

«وَ حَفِظْناها مِنْ كُلِّ شَیْطانٍ رَجِیمٍ (17)» و نگه داشتیم آن را از هر دیوى نفریده‏ اى.

«إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ» مگر كسى از ایشان كه سخن دزدیده نیوشد، «فَأَتْبَعَهُ» در پى او نشیند، «شِهابٌ مُبِینٌ (18)» شاخى آتش آشكارا.

«وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها» و زمین را پهن باز كردیم، «وَ أَلْقَیْنا فِیها رَواسِیَ» و در آن كوه‏ها در افكندیم، «وَ أَنْبَتْنا فِیها» و برویانیدیم در آن، «مِنْ كُلِّ شَیْ‏ءٍ مَوْزُونٍ (19)» از هر چیزى سختنى.

«وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِیها مَعایِشَ» و شما را در آن زیستن را جاى ساختیم و چیز، «وَ مَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرازِقِینَ (20)» كه شما ایشان را روزى دهان نیستید.



النوبة الثالثة
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ:
بنام او كه زبانها گویا شده بنام او،
جانها شیدا شده بنام او،
بیگانه آشنا شده بنام او،
زشتیها زیبا شده بنام او،
كارها هویدا شده بنام او،
راهها پیدا شده بنام او.

بنام او كه چشمهاى مشتاقان گریان بنام او، دلهاى عارفان سوزان بنام او، سرّهاى والهان خروشان بنام او، تنهاى عاشقان پیچان بنام او.

بنام او كه جانها اسیر پیغام او، عارف افتاده بدام او، مشتاق مست مهر از جام او، طوبى كسى را كه ازین جام شربتى كشید، یا درین راه منزلى برید، دل وى بنور اعظم افروخته و بروح انس زنده و بعزّ وصال فرخنده، گهى در حیرت شهود مكاشف جلال، گهى در بحر وجود غرقه لطف و جمال، بزبان ناز و دلال همى‏گوید:

در عشق تو من كیم كه در منزل من
از وصل رخت گلى دمد بر گل من‏
این بس نبود ز عشق تو حاصل من
كاراسته وصل تو باشد دل من‏


«الر»
الف: آلاء اوست، لام: لطف او، را: رحمت او.
از روى اشارت میگوید: بنده من نعمت از مادران و لطف از ما بین و رحمت از ما خواه،
من آن خداوندم كه با جودم بخل نه و با لطف من عجز نه و در رحمت من نقصان نه،

بنده من
هر چه جویى به از نعمت من نجویى، شاكر باش تا بیفزایم.
هر چه دارى به از لطف من ندارى، ذاكر باش تا پرده لطف بر تو نگه دارم.
هر چه گزینى هرگز چون رحمت من نگزینى، بر در من باش تا رحمت باز نگیرم.

بنده من
هر كس را گنجى است و گنج مؤمنان خزینه نعمت من،
هر كس را نازى است و ناز دوستان بلطف من،
هر كس را امیدى است و امید عاصیان برحمت من.

«رُبَما یَوَدُّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَوْ كانُوا مُسْلِمِینَ»
باش تا این مملكت دنیا بر دارند و این بساط لعب و لهو در نوردند و در میدان عقبى و عرصه عظمى ایوان كبریا بركشند،
پرده از روى كارها بر گرفته و خبرها عیان گشته،
بیچاره بیگانگان آن روز بدانند كه از چه باز مانده ‏اند و چه شراب خورده‏ اند،
آرزوى اسلام كنند و چه سود دارد؟!
تخمى كه نكشتند چه دروند؟
درختى كه ننشاندند به بر آن چه امید دارند؟
و تا نگویى كه این حسرت و غبن خود كافران را خواهد بود كه از اسلام باز ماندند، فاسقان را همین حسرت خواهد بود كه از طاعت باز ماندند و غافلان كه از ذكر باز ماندند.
...
«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ»
نشر بساط توقیر قرآنست و اظهار شرف و عزّت آن بنزدیك خداى جهان،
قرآنى كه یادگار دل مؤمنانست و مونس جان عارفان و سلوت دوستان و آسایش مشتاقان، دلهاى مؤمنان بدان آراسته، عیب ایشان بدان پوشیده، دین ایشان به آن كوشیده، سعادت و پیروزى فرداى ایشان در آن پیدا كرده،

« وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ »
یك قول آنست كه: ... بشارتى عظیمست دانایان قرآن را و خوانندگان آن را از بهر آنك اطوار طینت ایشان خزینه آیات قرآنست و سویداء دل ایشان مستودع اسرار عزّت قرآنست و معلومست كه جوهر تا در صدف بود صدف بعزّ جوهر عزیز بود، از خطر ایمن و از آفت ضیاع محفوظ...

«وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِی السَّماءِ بُرُوجاً»
بروج آسمان كواكب ‏اند، ربّ العزّه آن را بقدرت خویش آفریده و آسمان را بدان نگاشته و نظاره‏ گاه آدمیان كرده، یقول اللَّه تعالى: «وَ زَیَّنَّاها لِلنَّاظِرِینَ»
همچنین دلهاى عارفان بلطف خویش بكواكب معرفت و قمر علم و آفتاب توحید آراسته و نظرگاه خود ساخته.
مصطفى (ص) گفت: و لكن ینظر الى قلوبكم، شیطان چون قصد آسمان كند استراق سمع را بآتش عقوبت مى ‏بسوزد، چون قصد دل بنده مؤمن كند وسوسه را چه عجب اگر بآتش معرفت بسوزد.
...


مطالب مرتبط :
... مباحث قرآنی رمضان (01)
... مباحث قرآنی رمضان (05)
... مباحث قرآنی رمضان (11)
... دلیل تقدم سوره مبارکه حمد
... نظری به سوره مبارکه ناس
... خیر در نیوشیدن است
... سوره مبارکه بینه




سوره فاتحه و بقره
كشف الأسرار و عُدة الأبرار (001)
كشف الأسرار و عُدة الأبرار (050)
كشف الأسرار و عُدة الأبرار (100)
كشف الأسرار و عُدة الأبرار (110)
           **********
سوره آل عمران
تفسیر آل عمران.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (111)
تفسیر آل عمران.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (130)
تفسیر آل عمران.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (150)
تفسیر آل عمران.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (152)

           **********
سوره نساء
تفسیر سوره نساء.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (153)
تفسیر سوره نساء.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (170)
تفسیر سوره نساء.كشف الأسرار و عُدة الأبرار (195)

           **********
سوره مائده
تفسیر سوره مائده 01 (196)
تفسیر سوره مائده 10 (205)
تفسیر سوره مائده 20 (215)
تفسیر سوره مائده 29 (224)


           **********
سوره انعام
تفسیر سوره انعام 01 (225)

تفسیر سوره انعام 10 (234)
تفسیر سوره انعام 21 (245)
تفسیر سوره انعام 31 (255)
تفسیر سوره انعام 37 (261)

           **********
سوره اعراف

تفسیر سوره اعراف 01 (262)
تفسیر سوره اعراف 10 (271)
تفسیر سوره اعراف 20 (281)
تفسیر سوره اعراف 30 (291)
تفسیر سوره اعراف 40 (301)


           **********
سوره انفال

تفسیر سوره انفال 01 (302)
تفسیر سوره انفال 05 (306)
تفسیر سوره انفال 07 (308)


           **********
سوره توبه

تفسیر سوره توبه 01 (309)
تفسیر سوره توبه 10 (318)
تفسیر سوره توبه 13 (321)


           **********
سوره یونس

تفسیر سوره یونس 01 (322)
تفسیر سوره یونس 05 (326)
تفسیر سوره یونس 09 (330)


           **********

سوره هود
تفسیر سوره هود 01 (331)



           **********
سوره یوسف


           **********
سوره رعد
تفسیر سوره رعد 01 (358)


           **********
سوره ابراهیم
تفسیر سوره ابراهیم 01 (368)


           **********
سوره الحجر
تفسیر سوره حجر 01 (375)



           **********
سوره علق
تفسیر سوره علق

           **********
سوره قدر
تفسیر سوره قدر




مطالب اخیر وبلاگ :



توجه: استفاده از تصویر برای سایتها و وبلاگها بدون انجام تغییر آزاد است؛ کپی برداری از متن با ذکر نام و درج لینک بلامانع میباشد. برای تبادل لینک بعد از برقرای لینک تارنمای ما؛اطلاع دهند تا بررسی شود.