تفسیر به رأی چیست؟
جواب:
تفسیر به معنای روشن ساختن چیزی كه ضروری و هویدا نیست و به معنای پرده‌برداری از چهره جمله یا لفظی كه معنای آن آشكار و واضح نیست،
تفسیر به رای
مطلبی نظری است كه چونان آرای نظری دیگر باید به بدیهی برگردد و در ظلّ مطلبی بیّن و آشكارْ مُبَیّن گردد و از این جهت فرقی بین مفرد و قضیّه هم نیست؛ زیرا مبادی تصوری همانند مبادی تصدیقی گاهی ضروری است و زمانی نظری و تفسیر در هر دو قسم جاری است.

تفسیر یك نحو تصدیق است؛ زیرا حكم به این كه معنای آیه و مقصود خداوند از آیه چنین است، نوعی قضیه و مسئله است.
از این رو علم تفسیر همانند علوم دیگر، دارای مبادی و مسائل است و در تعریف تفسیر همانند علوم دیگر باید قید "به قدر طاقت بشری" مأخوذ شود.

تفسیر هر كلامی اعم از دینی یا غیر دینی و كلام دینی اعم از قرآنی یا روایی باید روشمند باشد تا بتوان آن را به متكلم آن كلام اسناد داد.
كلام هیچ متكلمی را نمی‌توان به رأی خود تفسیر و سپس آن را به متكلمش اسناد داد و در این جهت نیز فرقی بین كلام دینی با غیر دینی نیست؛ گرچه تفسیر به رأی متون دینی با خطر عقوبت الهی همراه است.

تفسیر به رأی یا بر اثر "جهل" در مقابل علم و آگاهی است یا بر اثر "جهالت" در قبال عقل و وارستگی؛ كه یكی به نقص عقل نظری بر می‌گردد و دیگری به ضَعْف عقل عملی.

هر آیه‌ای كه بر خلاف قواعد علمی " یعلّمهم الكتاب والحكمة " و بر خلاف فضایل نفسانی "یزكّیهم"(١) تفسیر شود، تفسیر آن به رأی است و در این جهت فرقی بین آیات دعوت عام و آیات احكام و معارف خاص نیست؛ یعنی چیزی كه صریح و نصّ و ضروری است نیازی به تفسیر ندارد، خواه از سنخ دعوت عام و هدایت همگانی باشد و خواه ناظر به بیان احكام فقهی و مانند آن و چیزی كه ضروری نبوده بلكه نظری است و صریح نبوده، بلكه آمیخته با مورد سؤال و تأمّل است، به تفسیر نیاز دارد و در این باره تفسیر به رأی صحیح نیست.

پس {منظور} از تفسیر قرآن به رأی این است كه با معیارهای مفاهمه عرب مطابق نباشد و نیز موافق با اصول و علوم متعارفه عقلی نباشد و همچنین مطابق با خطوط كلی خود قرآن نباشد و...؛ اما تفسیر درایی مصونِ از آفتهای یاد شده رواست.

شاهد اختصاصِ مزبور، محفوف بودن نصوصِ ناهیِ از تفسیر به رأی به قرائن متعدد است؛ زیرا در بعضی از آنها چنین آمده است:
" من فسّر القرآن برأیه فقد افتری علی الله الكذب ومَن أفتی بغیر علم لعنته ملائكة السماء والأرض. كل بدعة ضلالة وكل ضلالة سبیلها إلی النار"(٢).
در این حدیث، تفسیر به رأی در كنار اِفتای بدون علم قرار گرفته، هر دو از مصادیق بدعت تلقّی شده است.

معلوم است كه مراد از فتوای بدون علم همان افتای به رأی است وگرنه، مجتهد جامع شرایط افتا گرچه رأی خود را اظهار می‌دارد، لیكن آن رأی عالمانه هرگز مصداق افتای بدون علم نیست. در تفسیر به رأی نیز مطلب همین طور است.

أمیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نیز می‌فرماید:
" قال الله جلّ جلاله: ما آمن بى مَن فسّر برأیه كلامى وما عَرَفَنى من شبّهنى بخَلقى وما علی دینى مَن استعمل القیاس فى دینى"(٣).
در این حدیث تفسیر به رأی در ردیف تشبیه خالق به مخلوق و در كنار قیاس قرار گرفت كه هر دو از علوم متعارفه و اصول بَیّن علمی تهی است و قهراً جاهلانه است، نه عالمانه.

امام صادق (علیه‌السلام) در پاسخ پرسشی درباره قضا و حكومت فرمودند:
" من حكم برأیه بین اثنین فقد كفر ومَن فسّر برأیه آیةً من كتاب الله فقد كفر "(٤).
در این حدیثْ تفسیر به رأی در ردیف داوری جاهلانه و خودسرانه یاد شده است؛ یعنی اگر قضای داور به استناد علم مستفاد از شواهد و ادلّه یا به استناد گواهی و سوگند نبود، فقط به رأی و هوای قاضی تكیه دارد.

تفسیر قرآن به رأی نیز به همین معناست. اگر با قانون مفاهمه از یك سو و شواهد عقلی و قرآنی از سوی دیگر و در موارد لزوم و عدم محذور دور، موافق با شواهد روایی از سوی سوم مطابق نبود مذموم است.

 ........
١ ـ سوره بقره، آیه 129.
٢ ـ تفسیر برهان، ج 1، ص 18.
٣ ـ همان.
٤ ـ همان، ص 19.

مأخذ: (تسنیم، ج ١، ص ١٧٥)
(منبع)


https://telegram.me/zaresari



- انواع و اقسام تفسیر به رای
- تفسیر دین و معرفت برون یا درون دینی
- عواقب جبران ناپذیر بستن درِ خانۀ عترت
- معیار دینی بودن یك مطلب
- آینده جهان از نظر اسلام
- امکان یا عدم امکان تفسیر ثابت از متون مقدس
- جایگاه عقل در اندیشه شیخ مفید
- مقام امامت در مقایسه با ولایت الهی
- فرق طمأنینه و ایمان
- نكاتی پیرامون تفسیر قرآن كریم
- باء در بسم اللّه الرحمن الرحیم
- اصول كلی شناخت قرآن
- زن و حصول به مقام مرجعیت
- قبح بى‌عفتى زن و مرد یکسانست
- دلیل تفاوت دیه زن و مرد
- رقّت قلب
- تفاوت عرفان شیعی با دیگر مكتب‏ها
- تاثیر موسیقی در قرب عارفانه!
- تأثیر موسیقی بر روان آدمی
- مراتبی از شهود برای افراد عادی
- جایگاه عرفان در قرآن
- شأن نزول، فضای نزول و جوّ نزول
- سیر تكاملی در برزخ
- چرایی ضرورت تفسیر قرآن کریم
- آیا تفسیر قرآن ممكن است؟
- قرآن كریم به زبان فطرت انسانها
- قرآن جهانی و تفاوت زبان
- مراد از تفقه چیست؟
- مراد از قلب در قرآن كریم
- حمد, برترین سوره قرآن
- اسامی و سرّ سوره حمد
- سوره حمد مكی است !
- بسم الله الرحمن الرحیم آیه است
- آیا قرآن تحریف شده است؟!
- روشهاى تفسیرى اهل‌ بیت (ع)
- بیان مفسران در ایاك نعبد و ایاك نستعین
- شاید خدا ؟!
- المسكین رسول الله
- قرآن برای تمام بشریت
- آیا مخاطبان قرآن مردم اهل حجاز هستند؟!





مطالب دیگر:
... مباحث قرآنی رمضان (01)
... مباحث قرآنی رمضان (02)
... مباحث قرآنی رمضان (03)
... مباحث قرآنی رمضان (04)
... مباحث قرآنی رمضان (05)
... مباحث قرآنی رمضان (06)
... مباحث قرآنی رمضان (07)
... مباحث قرآنی رمضان (08)
... مباحث قرآنی رمضان (09)
... مباحث قرآنی رمضان (10)
... مباحث قرآنی رمضان (11)
... خیر در نیوشیدن است
... سوره مبارکه بینه
... دلیل تقدم سوره مبارکه حمد
... نظری به سوره مبارکه ناس





مطالب اخیر وبلاگ :
تفسیر دین و معرفت برون یا درون دینی
رزق و روز مقدّر است
شرافتمند کیست ؟!
تحذیر از صدر مجلس
واعظان بی عمل
مولا علی (ع) مستغرق در حق
کسانیکه دست بسته نماز میخوانند
سال كبیسه و حقوق کارمندان !
تفاوت ایران و اسراییل در یک نگاه !
محصول یکساعت تفکّر
اولین چیزها و چیزهای اول
عواقب جبران ناپذیر بستن درِِِخانۀ عترت
کمک به فقراء و بوسیدن دست امدادگر
کاخ عبرت قصر کوفه
صهیونیسم در نظر امام موسی صدر
معیار دینی بودن یك مطلب
عنبر, غذای هضم نشده نهنگ عنبر
طول عمر حیوانات
نسبت سن اسب با دندانش
جشن دوره ای ملخ ها یا هجوم وحشتناک
وزغ ها و تنفس بدون ریه
مقدمات علم مساحت
جذبه عشق
مقیاس اوزان و مسافات مختلف
آینده جهان از نظر اسلام
تفسیری از آیه تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ از نگاه امام موسی صدر
مقایسه دنیا و بول
باز کن فالی و آیات غزل را بنگر
قدر قدر ( نگاهی به سوره مبارکه قدر )
شب قدر در نظر امام موسی صدر
ماجرای تولد حضرت خضر و ذوالقرنین
ملخ, جانوری شبیه ده حیوان
از خزانه خاطر تا خزانه بیت المال
مناظره صالح امامیّه با مولوی عامّه
کشکول تامّل! (14) عقل و راز جاودانگی
درک معیار تعبیر و تاویل خواب
اوصاف الاشراف خواجه نصیر (10)
کشکول تامّل! (13) هدایت انبیاء
رویا و حل معمّا
امکان یا عدم امکان تفسیر ثابت از متون مقدس
جایگاه عقل در اندیشه شیخ مفید
کشکول تامّل! (12) گذشت رند
نیایش فیلسوف
کشکول تامّل! (11) تجلّی برهان راز
کشکول تامّل! (10) میزبان راه دستگاه فکری
کشکول تامّل! (09) اگر بدانیم ... !
کشکول تامّل! (08) زیبایی
کشکول تامّل! (07) راز
سیره مردمی مولا علی (ع) از نگاه امام موسی صدر
کشکول تامّل! (06) سرّ لا







توجه: استفاده از تصویر برای سایتها و وبلاگها بدون انجام تغییر آزاد است؛ کپی برداری از متن با ذکر نام و درج لینک بلامانع میباشد. برای تبادل لینک بعد از برقرای لینک تارنمای ما؛اطلاع دهند تا بررسی شود.