حق تعالی در قرآن کریم فرمود: ما خَلقُکُم و لا بَعثُکُم اءِلاّ کَنَفسٍ واحدةٍ ؛ (سوره لقمان آیه 28.)
خلقت و برانگیختن شما جز بمانند یک شخص واحد نیست.

کل شی هالک الا وجهه

و این همان نفس رحمان، عقل کلی صادر اول و کتاب تکوینی خداوند است که کلماتش را فنا و زوالی نیست.

قُل لَّو کانَ البَحرُ مِداداً لِّکَلِمَاتِ ربِّی لَنَفدَ البَحرُ قَبلَ أَن تَنفَذُ کَلِماتُ رَبِّی و لَو جِئنا بِمِثلِهِ مَدَداً
؛(سوره کهف (18) آیه 109.)

بگو اگر دریا مرکب نگارش کلمات پروردگارم شود، قبل از آنکه کلمات تمامی ‏یابند دریا به اتمام می‏رسد، گر چه دریایی مانند آن نیز آن را مدد کند.

اگر بخواهیم در اینگونه مشکلات و اسرار توضیح مبسوطی دهیم و رمز این گنجها را بگشاییم، باید کاغذها را از نوشته ها پر کنیم و در عین حال در نهایت، جز اندکی از مطالب فراوان را به نگارش نیاورده باشیم (مثنوی هفتاد من کاغذ شود) لیکن شاید آنچه ذکر کردیم، با همه ایجاز و گزیده ‏گویی ‏اش برای اهل تدبر برای ارائه تصویری صحیح از وحدت وجود کافی باشد، و اثبات نماید که این نظریه از انکار منکران فراتر بوده، بلکه به منزله یکی از ضروریات اولیه است.

(مقصود از ضروری اولی را در برخی نوشته هایمان بیان نمودیم که عبارت است از آنچه نفس تصورش مستلزم تصدیق به آن است و احتیاجی به دلیل و برهان ندارد، مانند اینکه عدد یک نصف عدد دو است).

پس در وحدت وجود به معنایی که ذکر نمودیم شک و اشکالی نیست، بلکه اشکال و امر معضل در وحدت موجود است، چرا که آنچه در بادی نظر معقول می‏آید وحدت وجود است با تعدد موجودی که از حدود و قیود و تعینات حاصل شده است. اما آنچه از سخنان عرفای بزرگ و مشایخ سلوک صوفیه و واصلان بر می‏ آید، وحدت وجود و وحدت موجود است و این سخنی بی‏ خطاست که از اکابر عرفا و استوانه های عرفان در قرون اولیه مانند جنید، شبلی، بایزید بسطامی، معروف کرخی و امثال آنان (تا به زمان حلاج و امثال او) رسیده، تا آنکه در قرون میانه اسلامی‏ با محی ‏الدین عربی و شاگردان او قونوی (شاگرد بی ‏واسطه او) و قیصری (شاگرد باواسطه او) به ظهور تام رسید و آن را فنی از فنون و علمی از رشته های علمی قرار دادند و تألیفات بزرگی مانند فتوحات مکیه و... و نیز متون مختصری مانند فصوص و نصوص که صدر الدین قونوی آن را شرح و تنقیح نموده از خود به جای گذاشتند.

[این معارف‏] در قرون میانه در نزد عرفای عرب نظیر ابن فارض، ابن عفیف تلمسانی و... متداول بوده و عارفان فارسی که عددشان بی‏ شمار است، مانند عطار، هاتف، جامی ‏و مانند ایشان (نیز این مطالب را طرح و شرح نمودند) و بهترین ابداعات بشری در این زمینه را عارف تبریزی، شیخ محمود شبستری در کتاب معروف خود، گلشن راز ارائه داد.

خلاصه این نظریه (وحدت وجود و موجود) آن است که این طائفه چون خواستند به والاترین مراتب توحید دست یابند و برای حق تعالی شریکی نه در ربوبیت (چنانکه نزد ارباب ادیان متداول است) و نه حتی در وجود قائل باشند، گفتند:
لا موجود سِوَی الحَق (جز حق تعالی موجودی نیست) و جهان ها از مجردات گرفته تا مادیات و آسمانها و زمینها و هر چه در آنهاست؛ نظیر افلاک، انسان، حیوان و گیاهان، بلکه جمیع عوالم همگی جز تطورات و ظهورات آن موجود واحد نیست و لَیسَ فِی الدَّارِ وَ غَیرهُ دَیَّار و هر چه می‏بینیم و به حواس یا به عقل ما در می‏آید وجودی ندارد و وجود و موجود منحصر در حق جل شأنه است و ما (فی نفسه) اعدامیم و وجودی جز وجود او (یعنی جز ظهور او) نداریم.

ما عدمهائیم و هستی ها نما
تو وجود مطلق و هستی ما‏


که یکی هست و هیچ نیست جز او
وحده لا اله الا هو‏


عرفا در شرح این نظریه و نزدیک ساختن آن به اذهان تعبیرات گوناگونی آورده‏ اند و در دریای این خیال غوص نموده و امثالی نیز برای این معنا ذکر کرده ‏اند:

1. گاه حقیقت واحد را به دریا، و عوالم و کائنات را به امواج این دریا تشبیه نمودند، چرا که جز بحر و تطورات آن حقیقتی نیست و امواج چیزی جز دریا نیستند که هنگام حرکت دریا ظاهر می‏شوند و هنگام سکون آن منهدم و نابود می‏گردند.

این همان معنای فناء است که در آیه شریفه: کُّل مَن عَلَیها فَانٍ وَ یَبقَی وَجهُ رَبِّکَ (سوره الرحمن (55) آیات 26 و 27.) بدان اشاره شده و مفاد آیه، فنای وجه ممکن است و بقای وجه واجب.

چو ممکن گرد امکان برفشاند
بجز واجب دگر چیزی نماند‏


آری! امواج، تطورات دریایند، نه موجودی غیر از وجود دریا.

چه دریای است وحدت لیک پرخون
کز او خیزد هزاران موج مجنون‏‏
هزاران موج خیزد هر دم از وی
نگردد قطره ای هرگز کم از وی‏‏

2. گفته‏ اند: اَلوجهُ وَاحِد وَ المرایَا مُتعَدِّدَة؛ صورت یکی است و آینه ها و تصاویر متعدد.

و ما الوجه الا واحد غیر اءِنَّهُ
اذا انت عددت المرایا تعددا‏

جز صورت واحدی نیست، اما اگر تو آینه ها را بیافزایی صور متعدد می‏شود.


3. همچنین عدد تا بی نهایت هم که برود، جز تکرار یک نیست.

وجود اندر کمال خویش ساری است
تعینها امور اعتباری است‏‏
اموری اعتباری نیست موجود
عدد بسیار و یک چیز است معدود‏
چو واحد گشت در اعداد ساری‏

4. از قبیل همین مثالهاست تنظیر به شعله جواله (در شعله گردان) که به جهت سرعت حرکتش دائره‏ای از آتش را رسم می‏کند، در حالی که جز همان شعله کوچک چیزی نبوده است.

هم از وهم تو این صورت غیر
چه نقطه دایره است از سرعت سیر‏



اثر حاج شیخ محمد حسین کاشف الغطاء (ره).ترجمه: دکتر سعید رحیمیان‏

ادامه دارد ..... >>>>>




مطالب مرتبط :
... وحدت وجود یا وحدت موجود (1)
... وحدت وجود یا وحدت موجود (2)
... وحدت وجود یا وحدت موجود (3)

... وحدت وجود یا وحدت موجود (4)
... وحدت وجود یا وحدت موجود (5)

... هــــو
... ائمه اثنی عشر
... اوصاف الاشراف خواجه نصیر (03 )
... بحرالمعارف همدانی جلد دو ( 80 )
... انسان کامل ( 35) آخرین قسمت
...  درون پیمایی (01)
...  انسان کم نیست ... !







مطالب اخیر وبلاگ :

وحدت وجود یا وحدت موجود (1)
اوصاف الاشراف خواجه نصیر (03 )
مکافات عمل (نتیجه تمسخر کردن)
اوصاف الاشراف خواجه نصیر (02 )
اوصاف الاشراف خواجه نصیر (01 )
مکافات عمل (تبدیل آب شیر به سیل)
ائمه اثنی عشر
اسب
عوعوی سگان آل سعود هم بگذرد !
مکافات عمل ( انعکاس اعمال )
چند کلمه از امیر کلام علیه السلام
خلقت بی نقص الهی
تندروی و کندروی از نادانی است !
لاف بلاغت مزن با ...
زاهدنما مباش و ...
انذارهای امام علی (ع) به حاکمان
شیوه برخورد با مردم در حکومت علوی (08)
شیوه برخورد با مردم در حکومت علوی (03)
شیوه برخورد با مردم در حکومت علوی (09)
شیوه برخورد با مردم در حکومت علوی (14)
على (علیه السلام ) و اصرار بر اصول
رفتار و تواضع على (علیه السلام )
على (علیه السلام ) محبوب دل ها
مادام دیالافواى مسیحى و ایرانیان و مولا علی (ع)
شیخ و شراب و خون خلق
نظر مرحوم مجلسی درباره خلافت بعد از رسول (ص)
حشر محبان علی با علـی , حشر غلامان عمر با عمر
مولا علی(ع) یاور و غمخوار پیامبر(ص)
جـان عالــم بـه فـــدای تــو علـــی (ع)
تا غدیر با مولا علی (ع)
بنده پادشاه ...
سبحه تزویر شیخ ...
بقای ریای زاهد و مردم نادان
پند زاهد ... !
زندگی بمیزان باخت ...
از نفرین پدر و مادر بترسید
نوشته سردر بهشت
ملا هادی سبزواری و حیوانیت و انسانیت !
صلح و دوستی
گفتگو آیین درویشی نبود
سگ ها و انسان ها !
انسان عجیب مختار یا دربند ... !
یقین
جـــنّ
دلاور شهید اسماعیل حیدری
ظهور قائم (عج) ناگهانی است !
روز و شب و غوغا و آسمان
شب و آسمان و زمین و ...
درباره حضرت بقیه الله (ع) مقصر مائیم!
لذت بخشش







توجه: استفاده از تصویر برای سایتها و وبلاگها بدون انجام تغییر آزاد است؛ کپی برداری از متن با ذکر نام و درج لینک بلامانع میباشد. برای تبادل لینک بعد از برقرای لینک تارنمای ما؛اطلاع دهند تا بررسی شود.