فصل (65): (تعیین مقام شخص نبى و ولى مطلق و مقید)
ساری,گاهنوشته های محمود زارع:و اعلم ان الوجود دائر على ظاهر و باطن ، فعبر عنهما بالاول و الاخر. و الاول النزول من الحضرة الاحدیة الى الحضرة الكثرة الخلقیة ، و الاخر هو العروج تدریجا الى ما نزل منه . و یسمى هذا الوجود بمقتضى اسمى الظاهر و الباطن فى الانسان الكبیر و الصغیر وجودا و ایجادا، و فى العقل و النفس علما و كمالا، و فى الروح و القلب كشفا و حالا. و لیس فى الخارج غیرهما. فالعقل (الكلى ) حقیقة النبى المطلق خاتم الانبیاء و الرسل ، و النفس الكلیة حقیقة الولى المطلق خاتم الاولیاء و الاوصیاء. و یشهد لهما ما تقدم من الاخبار: كنت نبیا و آدم بین الماء و الطین ، و كنت ولیا و آدم بین الماء و الطین .
ساری,گاهنوشته های محمود زارع
بدان كه وجود دائر مدار ظاهر و باطن است كه از آن دو به اول و آخر تعبیر مى شود.
اول نزول از حضرت احدیت است به حضرت كثرت خلقیه ؛
و آخر عروج تدریجى است به سوى آن چه كه از آن نزول یافته بود
.
این وجود
به مقتضاى اسم ظاهر و باطن ، در انسان كبیر و صغیر، وجود و ایجاد نامیده مى شود،
و در عقل و نفس ، علم و كمال ،
و در روح و قلب ، كشف و حال .
و در خارج غیر این دو چیزى نیست
عقل (كلى ) حقیقت نبى مطلق ، خاتم انبیا و رسل است ،
و نفس كلیه ، حقیقت ولى مطلق ، خاتم اولیا و اوصیاست .
و شاهد آن دو اخبار گذشته است كه :
من پیامبر بودم در حالى كه آدم میان آب و گل بود و من ولى بودم در حالى كه آدم میان آب و گل بود.

و معناهما انهما قالا: كنا نبیا و ولیا بالفعل دون القوة ، كانبیاء اخر و اولیاء اخر، لانهما لوكانا نبیا و ولیا بالقوة ما قالا هذا القول على سبیل الافتخار و الشرف على غیرهم . و تحقیقة ان النبى المطلق كان ینبى ء و یخبر العقول و النفوس و الروحانیات كلها من الملائكة و غیرهم كما یجب علیه ان ینبئهم من الله من معرفة الله و معرفة صفاته و اسمائه و افعاله ، و معرفة الموجودات و المخلوقات على قدر قابلیاتهم و استعداداتهم ، كما هو المعلوم من قصة آدم علیه السلام ، بل و روح آدم كان یستفیض منه العلوم و المعارف ، و ما منهم الا و قد كان داعیا به قومه بالحق عن تبعیته ،( در مجلى چنین است ، و در نسخه ها: تبقیاته) لقوله صلى الله علیه واله : آدم و من دونه تحت لوائى یوم القیامة .( مسند احمد ج 1، ص 281 و 295: آدم فمن ... امالى صدوق ، مجلس 52، قریب به همین مضمون)

و معناى این دو حدیث این است كه فرموده اند:
ما بالفعل پیامبر و ولى بودیم نه بالقوة همچون سایر انبیا و اولیا. زیرا اگر پیامبر و ولى بالقوه بودند هرگز این سخن را به عنوان افتخار و شرف بر دیگران نمى فرمودند.
تحقیق مطلب آن كه :
نبى مطلق ، عقول و نفوس و همه روحانیات از قبیل ملائكه و سایرین را به اندازه قابلیات و استعدادهاى آنان از آن چه بر نبى واجب است كه به دیگران از سوى خدا خبر دهد چون معرفت خدا و معرفت صفات و اسماء و افعال او و معرفت موجودات و مخلوقات ، انباء مى كند و خبر میدهد، چنان كه از داستان آدم علیه السلام معلوم است ، بلكه روح آدم علیه السلام علوم و معارف را از فیض او دریافت مى دارد، و هیچ پیامبرى نبوده جز این كه قوم خود را به تبعیت او دعوت به حق مى نموده است ، به دلیل فرمایش آن حضرت صلى الله علیه و آله كه : آدم و پیامبران پس از او، همه در قیامت به زیر لواى منند.

و كذلك الولى المطلق الذى هو خاتم الاولیاء كان یفیض على ارواحهم و انفسهم ما شاء الله من العلوم و المعارف و الحكم و الحقایق ، لان نسبة الولى الخاتم الى النبى الخاتم كنسبة النفس الكلى الى العقل الكلى ، فان النفس من العقل استفاد كل ما استفاد. و الافادة و الاستفادة بامر الله و اشارته . و مثالهما فى عالم الحس الشمس و القمر، و استفاضة القمر من الشمس ، و افاضة الشمس له النور، و كذلك جمیع النجوم و الكواكب التى استفاضوا من الشمس الانوار بالقابلیة اولا. و الكواكب كالخلایق من تلك الصورة الذین یستفیضون من النبى و الولى صورة و معنى . و لهذا قال النبى صلى الله علیه واله : انا كالشمس ، و على كالقمر، و اصحابى كالنجوم .( عوالى اللئالى ج 4، ص 86 و 122.)

و همین گونه است ولى مطلق كه خاتم اولیاست ، كه هر چه خدا خواهد از علوم و معارف و حكمت ها و حقایق بر ارواح و انفس آنان افاضه مى نماید،
زیرا نسبت ولى خاتم با نبى خاتم مانند نسبت نفس كلى با عقل كلى است ،
زیرا تمام بهره ها و استفاده هاى نفس از عقل است .
و افاده و استفاده نیز به امر خدا و اشاره او صورت مى گیرد.
مثال آن دو در عالم حس ، خورشید و ماه است ، كه ماه از خورشید فیض خود را دریافت مى دارد و خورشید نور را به ماه افاضه مى كند و همچنین است تمام ستارگان كه در مرحله نخست انوار را با قابلیت خود از خورشید مى گیرند، و ستارگان در این صورت مانند خلایق اند كه از لحاظ صورت و معنى از پیامبر و ولى كسب فیض مى نمایند.
از این رو پیامبر صلى الله علیه وآله فرمود: من چون خورشیدم ، و على چون ماه است ، و اصحابم چون ستارگان .

و منه سموا اصحابنا الولایة بالشمسیة و القمریة ، نظرا الى الولایة الذاتیة و الولایة العارضیة الكسبیة ، كنور الشمس و نور القمر، فان نور الشمس ذاتى ، و نور القمر عرضى ، و كذلك النجوم ، فالمراد بخاتم الانبیاء انه الذى یكون رجوع جمیع الانبیاء و الرسل الیه ، كما كان الى محمد صلى الله علیه و آله ، فانه صلى الله علیه وآله كان فى عالم الارواح مرجع جمیع ارواح النبیین و المرسلین ، و كذلك فى عالم الاجساد وان كان بعد الكل صورة ، لقوله صلى الله علیه واله : انا اول الانبیاء خلقا، و آخرهم بعثا.( عوالى اللئالى ج 4، ص 86 و 122.)

و از همین روست كه اصحاب ما، ولایت را به ولایت شمسیه و قمریه نامیده اند
نظر به ولایت ذاتى و ولایت عارضى كسبى ، مانند نور خورشید و ماه ، چرا كه نور خورشید ذاتى است و نور ماه عرضى است و ستارگان نیز همین گونه اند.
پس مراد از خاتم انبیاء كسى است كه رجوع همه انبیا و رسولان به اوست چنان كه به محمد صلى الله علیه و آله بود، زیرا كه حضرتش در عالم ارواح مرجع ارواح تمام انبیاو رسولان بود، و در عالم اجسام نیز همین گونه است گرچه صورة پس از همه آنان قرار گرفته است ، زیرا كه فرمود: من از نظر خلقت ، نخستین پیامبرم و از نظر بعثت ، آخرین آنهایم .

و كذلك خاتم الاولیاء هو الذى رجوع جمیع الاولیاء و الاوصیاء الیه ظاهرا و باطنا، كما كان الى على علیه السلام فان كل من كان فى ذلك العالم من جمیع النفوس و الارواح ولیا كان او وصیا رجوعه الیه ، و كذلك فى عالم الاجسام و ان كان بعد الكل ، فان نور الولایة لاینفك عن نور النبوة ، و كذلك الولى عن النبى كنور النفس عن نور العقل ، فان تصرفهما فى العالم كتصرفهما فى النفوس كلها، فان النفس و العقل خلیفتان لله فى عالم الخلق ،( مجلى : فى العوالم و الخلق) و النبى و الولى خلیفتان لله فى النفوس و الارواح ، و لولا ان نور النبوة و نور الولایة متحدان مجتمعان ازلا و ابدا ما قال النبى صلى الله علیه و آله : خلق الله روحى و روح على علیه السلام من شى ء واحد، و نورى و نوره واحد،( رك : بحار الانوار ج 25، باب اول) و انه منى و انا منه ،( رك : بحارالانوار ج 38، باب 76.) و نفسه نفسى .( همان مدرك)

همین طور است خاتم اولیا، كه رجوع تمام اولیا و اوصیا در ظاهر وباطن به اوست ، چنان كه به على علیه السلام بود، زیرا هر كه در آن عالم بود از تمام نفوس و ارواح ولى باشد یا وصى ، رجوعش به او بود.
و همین گونه است در عالم اجساد گرچه حضرتش (صورة ) پس از همه آنان قرار گرفته است
زیرا نور ولایت از نور نبوت جدا نمى شود
، همچنین ولى از نبى جدا شدنى نیست مانند جدا نشدن نور نفس از نور عقل ،
زیرا تصرف آنان در عالم مانند تصرفشان در تمام نفوس است ،
زیرا نفس و عقل خلیفه هاى خدا در عالم خلق اند، و نبى و ولى خلیفه هاى خداى متعال در نفوس و ارواح اند.
و اگر نور نبوت و ولایت ازلا وابدا متحد و مجتمع نبودند رسول خدا صلى الله علیه و آله نمى فرمود:
خداوند روح من و روح على علیه السلام را نیز از یك چیز آفرید و نور من و نور على یكى است و او از من است و من از اویم و نفس او نفس من است .

فكل من ینكر تقدیم العالم الروحانى على العالم الجسمانى فلیس بعاقل و لا عالم ، فانه قد نطق به القرآن و الاخبار، و حكم به العلماء و الحكماء. و لهذا قیل بتقدیم العالم الروحانى على العالم الجسمانى بستة ایام ، كل یوم منها الف سنة . و قیل باربعین الف سنة ، لقوله تعالى : خمرت طینة آدم بیدى اربعین صباحا.( عوالى اللئالى ج 4، ص 98.)

پس هر كه مقدم بودن عالم روحانى بر عالم جسمانى را انكار كند نه عاقل است و نه عالم ،
زیرا قرآن كریم و اخبار بر آن ناطق و علما و حكما به آن حاكم اند.
از این رو گفته شده :
عالم روحانى به شش روز بر عالم جسمانى مقدم است ، كه هر روزى از آن هزار سال است .
و گفته شده :
چهل هزار سال مقدم است ، به دلیل این فرمایش خداى متعال (حدیث قدسى ): گل آدم را با دست خود چهل بامداد خمیر كردم .

و المراد بالصباح اول نور الشمس الممزوج بظلمة اللیل من النهار، كامتزاج نور آدم علیه السلام بآخر ظلمة الاجسام فى حالة الایجاد. و یوم القیامة عبارة عن الاول ، و لیلة القدر عن الثانى . و قیل بثلاثمائة الف سنة ، كل یوم الف سنة . و قیل بثلاثمائة الف سنة كل یوم منها خمسین الف سنة . و بالجملة لیس تقدیم الروحانیات الابداعات على الجسمانیات و العنصریات بزمان و لامكان ، بل بالذات . و العنصریات و الجسمانیات فى زمان و مكان و شهور و سنین . و من هذا قیل : ان الروحانیات و المجردات توجد من غیرمادة و لا مدة ، و الجسمانیات و العنصریات توجد بمدة و مادة . و حینئذ نقول : كل موجود فى عالم الغیب و الشهادة و الروحانى و الجسمانى علمه و حیاته و كمالاته بافاضة العقل الاول و النفس الكلى على الدوام و الاستمرار ازلا و ابدا، و كل نبى و كل رسول و كل ولى و كل وصى و كل ذى نفس علمه و حیاته و كمالاته بافادة النبى المطلق و الولى المطلق على الدوام و الاستمرار ازلا و ابدا. و یسمى هذا المدد الوجودى الافاضة الحقیقة كما ذهب الیه اهل الله الاتفاق .( مجلى ص 374.)

و مراد از صباح (بامداد) اول نور خورشید است كه با ظلمت شب آمیخته است ، مانند امتزاج نور آدم علیه السلام به آخر ظلمت اجسام در حالت ایجاد.
و روز قیامت عبارت است از اولى ، و شب قدر از دومى ،
و گفته شده : سیصد هزار سال مقدم است ، كه هر روزى هزار سال است .
و گفته شده : سیصد هزار سال كه هر روز آن پنجاه هزار سال است .
و بالجمله ، تقدیم روحانیات ابداعى بر جسمانیات و عنصریات تقدیم زمانى و مكانى نیست بلكه ذاتى است .
و عنصریات و جسمانیات در زمان و مكان و ماهها و سالها قرار دارند.
از همین رو گفته شده :
روحانیات و مجردات ، بدون ماده و مدت یافت مى شوند، و جسمانیات و عنصریات با ماده و مدت .
حال مى گوییم : هر موجودى كه در عالم غیب و شهادت است و هر روحانى و جسمانى ، علم و حیات و كمالات او به افاضه عقل اول و نفس كلى است به طور مداوم و استمرار ازلا و ابدا.
و هر نبى و رسول و ولى و وصى و هر ذى نفسى ،علم و حیات و كمالات او به افاده نبى مطلق و ولى مطلق است به طور مداوم و استمرار ازلا و ابدا. و این مدد وجودى افاضه حقیقى نامیده مى شود، چنان كه مورد اتفاق اهل الله است .



فصل (66): (رسالت ، عزم ، ولایت )
ثم اعلم ان البلاغ فى نبوة التشریع ان كان فى امر فهى رسالة ، و ان ایدالرسول بالتبلیغ بالكتاب و السیف فعزم . فالعزم خصوص مرتبة فى الرسالة ، و الرسالة خصوص مرتبة فى النبوة ، و النبوة خصوص مرتبة فى الولایة ، و الولایة هى الفلك الاقصى المحیط بالكل ، اذ لا عزم و لا رسالة و لا نبوة الا بها، و بها تسرى النبوة و الرسالة فى الكافة ، اذ لا تاثیر للممكن و صفاته الا بما ظهر فیه من الحق و صفاته و احكامه . و لهذا قیل : قوة النبوة بحسب قوة الولایة . فالولایة نعت الهى ، وفلك احاطى ، و كمال ذاتى ، تبدو للحق من سواد غیبه المطلق بالحقیقة الكمالیة السماویة اولا، و تبدو للحقیقة من غیب هویته العیا التى هى ابطن البواطن بتجلیه الاول العاید فى حضرته الاشتمالیة و مرتبة الاحدیة الاحاطیة من نفسه الى نفسه ، قاضیا من حیث غلبة حكم هذا العود و سرایتهما فى كل مرتبة كمالیة انسانیة و نشاة ملكیة بانطواء الصور و رسوم كثرتها فى الحقایق .

بدان كه
بلاغ و رساندن در نبوت تشریع ،
اگر در امر (و نهى ) باشد، رسالت است ،
و اگر رسول همراه تبلیغ با كتاب و شمشیر هم موید گردد عزم است .
پس عزم یك مرتبه ویژه در رسالت است ، و رسالت مرتبه اى ویژه در نبوت است ، و نبوت مرتبه اى ویژه در ولایت است ،
و ولایت فلك اقصى و دور دست است كه محیط به همه آن مراتب است ،
زیرا عزم و نبوت و رسالت نیست مگر به آن ، و با ولایت است كه نبوت و رسالت در میان كافه (خلایق ) سریان مى یابد،
زیرا ممكن و صفات آن را تاثیرى نیست جز به آن چه كه از حق و صفات و احكام او در وى ظاهر مى شود.
از این رو گفته شده :
نیروى نبوت به حسب نیروى ولایت است . پس ولایت ، نعت و صفتى الهى ، فلكى احاطى و كمالى ذاتى است ، كه
اولا از سواد غیب مطلق با حقیقت كمالى سماوى براى حق ظاهر مى شود، و براى حقیقت از غیب هویت علیایى كه ابطن بواطن است ظاهر مى شود با تجلى اول او كه عاید در حضرت اشتمالى و مرتبه احدیت احاطى اوست از نفس خود به سوى نفس خود، كه از جهت غلبه حكم این بازگشت و سرایت آن در هر مرتبه كمالى و انسانى و نشاة ملكى حكم مى كند به منطوى شدن صور و رسوم كثرت آن در حقایق .

و اما النبوة فغرتها تبدو من سواد غیب الاسم الباطن من حیث خصوص مرتبة فى الولایة ، فتظهر فى مطلع الاسم الظاهر المتجلى اولا فى حضرتى المدبر و المفضل ، فیتنوع و ینمو فى الاشخاص القائمین بحقوق مظهریتها جمعا و تفصیلا، حتى ینتهى بها صور الحقائق الى انهاغایة الكمال و اجمعها. و قس على ما ذكر الولایة المقیدة بكل من النبوة (و الولایة - ظ) و الولایة من حیث هى صفة الهیة مطلقة و من حیث استنادها الى الانبیاء و الاولیاء مقیدة ، و المقید مقوم بالمطلق ، و المطلق ظاهر فى المقید، فنبوة الانبیاء كلها جزئیات النبوة المطلقة ، و كذلك ولایة الاولیاء جزئیات الولایة المطلقة . و الى معنى هذه الولایة المذكورة الاشارة بما فى العیون عن الرضا علیه السلام : الامام لا یوجد منه بدل ، و لا له مثل و لا نظیر، مخصوص بالفضل كله من غیر طلب منه له و لااكتاب ، بل اختصاص من المفضل الوهاب . فمن ذا الذى یبلغ معرفة الامام ، و یمكنه اختیاره ؟! هیهات هیهات هیهات ، ضلت العقول ، و تاهت الحلوم - (عیون اخبار الرضا ج 1، ص 219، باب 20.) الحدیث .

و اما نبوت ، پس غره آن از سواد غیب اسم باطن از جهت خصوص مرتبه اى در ولایت ظاهر مى گردد، پس درمطلع اسم ظاهر كه
اولا در حضرت مدبر و حضرت مفصل تجلى دارد ظاهر مى شود،
پس تنوع پیدا كرده و در اشخاص كه قائم به حقوق مظهریت آن از نظر جمع و تفصیل اند نمو پیدا مى كند،
تا این كه صور حقایق به آن منتهى مى شود به این كه آن غایت كمال و اجمع آن است .
و ولایت مقیده را بر همین منوال قیاس كن به هر یك از دو مقام نبوت و ولایت كه ولایت از آن جهت كه یك صفت الهى است مطلق است و از آن جهت كه مستند به انبیا و اولیاست مقید مى باشد، و مقید قائم به مطلق است ، و مطلق ظاهر درمقید است ،
پس نبوت انبیا همه جزئیات نبوت مطلق است ،
و همچنین ولایت اولیا جزئیات ولایت مطلق است .
و به معناى همین ولایت مذكوره اشاره دارد آن چه در كتاب عیون از حضرت رضا علیه السلام روایت شده است كه :
امام را بدلى یافت نمى شود، و مثل و نظیرى ندارد، به تمام فضل مخصوص گردیده بدون طلب و اكتسابى از سوى او، بلكه آن اختصاصى است از فضل خداى بخشنده . پس كیست كه به معرفت امام دست یابد و امكان گزینش او را داشته باشد؟! هیهات ، خردها گم و اندیشه ها سرگردان اند....

و هر یك از این اقسام اربعه را ختمى است ، اى مرتبة لیست فوقها مرتبة اخرى ؛ و مقامى است لانبى على ذلك المقام و لا ولى سوى الشخص المخصوص به ، بل الكل یكون راجعا الیه و ان تاخر وجود طینة صاحبه ، فانه بحقیقة موجود قبله . و خاتم النبوة المطلقة نبینا صلى الله علیه و آله ، و خاتم الولایة المطلقة امیرالمومنین علیه السلام .

....یعنى مرتبه اى كه فوق آن مرتبه اى نیست ، و مقامى كه هیچ پیامبر و ولیى در آن قرار ندارد جز همان شخصى كه بدان مخصوص گردیده است ، بلكه همگى بدو بازگشت دارند هر چند وجود طینت صاحب آن مقام موخر از دیگران باشد، زیرا او با حقیقت خود پیش از آن موجود بوده است ، خاتم نبوت مطلقه پیامبر ما صلى الله علیه وآله است و خاتم ولایت مطلقه امیرمومنان علیه السلام مى باشد.

قال فى الفتوحات فى الفصل الثالث عشر (السوال الثالث عشر صحیح است) فى جواب محمد بن على الترمذى : الختم ختمان : ختم یختم الله به الولایة مطلقا، و ختم یختم به الولایة المحمدیة . و اما ختم الولایة على الاطلاق فهو بعیسى علیه السلام ، فهو الولى بالنبوة المطلقة فى زمان هذه الامة ، و قد حیل بینه و بین نبوة التشریع و الرسالة ، فینزل فى آخر الزمان وارثا خاتما لاولى بعده . (...) فكان اول هذا الامر نبیا هو آدم علیه السلام و آخره نبى هو عیسى علیه السلام اعنى نبوة الاختصاص ، فیكون له حشران : حشر معنا، و حشر مع الانبیاء و الرسل . و اما خاتم الولایة المحمدیة فهو الرجل من العرب ، من اكرمها اصلا و بدعا، و هو فى زماننا الیوم موجود عرفت به فى سنة خمس و تسعین و خمسمائة .( فتوحات مكیه ج 2، ص 49 با اندكى اختلاف و تلخیص)

در فتوحات در فصل (سوال ) سیزدهم در پاسخ محمد بن على ترمذى گوید: خاتمیت دو نوع است : خاتمیتى كه خداوند ولایت مطلقه را بدان ختم مى كند، و خاتمیتى كه ولایت محمدیه را بدان ختم مى نماید. اما ختم ولایت مطلقه به عیسى علیه السلام است ، كه او ولى است با نبوت مطلقه در زمان این امت ، كه میان او و نبوت تشریع و رسالت فاصله افتاده است ، پس در آخر الزمان به عنوان وارث خاتم كه ولیى بعد از او نیست (از آسمان ) فرود مى آید... پس اول این امر - یعنى نبوت اختصاص - پیامبرى بوده است كه آدم علیه السلام است و آخر آن پیامبرى كه او عیسى علیه السلام مى باشد، پس براى او دو حشر است : حشرى با ما دارد و حشرى با انبیا و رسل . و اما خاتم ولایت محمدى صلى الله علیه و آله مردى است از عرب كه اصل و ریشه اش از گرامى ترین خاندان عرب است ، كه امروزه در زمان ما موجود است ، و من در سال 595 با او آشنا شدم .

و قوله الاخیر یدل على ان خاتم الولایة (المقیدة ) هو المهدى علیه السلام ، و اما قوله : ان خاتم الولایة المطلقة فهو عیسى علیه السلام فغلط ظاهر، بل خاتمها هو على علیه السلام ، لما سیاتى من كلامه بل و كلام غیره . و اما سایر الاولیاء من الائمة و غیرهم بالوراثة و النیابة عنه .

این گفتار اخیر وى دلالت دارد بر این كه خاتم ولایت (مقیده ) مهدى علیه السلام است . و اما این كه گوید: خاتم ولایت مطلقه عیسى علیه السلام است ، غلط آشكارى است ، بلكه خاتم آن على علیه السلام مى باشد به دلیل سخنى كه بزودى از خود او بلكه از دیگران نیز خواهد آمد. و اما سایر اولیا از ائمه علیهم السلام و دیگران ولایت را به وراثت و نیابت از آن بزرگوار دارا مى باشند.

و قال فى الباب السادس من المجلد الاول من الفتوحات : فى معرفة بدو الروحانى ، و من هو اول موجود، و بم (مم ) وجد، و فیم وجد، و على اى مثال وجد، ولم وجد، و ما غایته ؟ و غیر ذلك ، و هو قوله : كان الله و لا شى ء معه ثم ادرج فیه و هو الان على ما (علیه ) كان لم یرجع الیه من ایجاده العالم صفة لم یكن علیها، بل كان موصوفا لنفسه و مسمى قبل خلقه بالاسماء التى ندعوه بها. فلما اراد وجود العالم و بدوه على حد ما علمه بعلمه بنفسه انفعل (عن تلك الارادة المقدسة بضرب تجل من تجلیات التنزیه الى الحقیقة الكلیة انفعل ) عنها حقیقة تسمى الهباء، بمنزلة طرح البناء الجص لیفتح فیها ما شاء من الاشكال . و هذا هواول موجود. و قد ذكره على بن ابى طالب علیه السلام و سهل بن عبدالله و غیرهما من اهل (ال ) تحقیق اهل الكشف و الوجود.

و در باب ششم از جلد اول فتوحات در شناخت آغاز (عالم ) روحانى و این كه اولین موجود (در آن ) كیست ، و به (از) چه و در چه و بر اساس چه نمونه اى و براى چه به وجود آمده و غایت آن چیست و...؟ گوید: خدا بود و چیزى با او نبود سپس داخل كرد در آن این جمله را كه و اكنون نیزهمان طور است كه بوده و با ایجاد كردن عالم صفتى را كه نداشته به دست نیاورده است ، بلكه او لنفسه پیش از آن كه بیافریند، به نامهایى كه ما او را بدانها میخوانیم موصوف بود و نامیده مى شد. پس چون خواست عالم وجود پیدا كند و آن را بر آن حدى كه با علم بنفسه خود آن را مى دانست آغاز كند، (از این اراده مقدس به نوعى تجلى از تجلیات تنزیهى به حقیقت كلیه ، انفعال پیدا نمود و) از این اراده حقیقتى كه هباء نامیده مى شود انفعال پیدا نمود كه آن به منزله گچى است كه بنا مى اندازد تا هر شكلى كه مى خواهد از آن بسازد. و این نخستین موجود (در عالم ) است . این مطلب را على بن ابى طالب علیه السلام و سهل بن عبدالله و دیگران از اهل تحقیق و كشف و شهود گفته اند.

ثم انه سبحانه تجلى بنوره الى ذلك الهباء - و یسمونه اصحاب الافكار الهیولى الكل ، و العالم فیه بالقوة و الصلاحیة - فقبل منه (تعالى ) كل شى ء فى ذلك الهباء على حسب قوته و استعداده - كما یقبل زوایا البیت نورالسراج -، و على قدر قربه (در تمام نسخه ها: نور السراج على قوته ... و از روى مصدر اصلاح شد) من ذلك النور یشتد ضوءه و قبوله ، قال الله تعالى : الله نور السموات و الارض ، مثل نوره كمشكوة فیها مصباح . (نور، 35.) فشبه نوره بالمصباح . فلم یكن اقرب (الیه ) قبولا فى ذلك الهباء الا حقیقة محمد صلى الله علیه و آله المسماة بالعقل الاول ، فكان سید العالم باسره ، (و) اول ظاهر فى الوجود، فكان وجوده من ذلك النور الالهى (و) من الهباء و من الحقیقة الكلیة ، و فى الهباء و جد عینه ، و عین العالم (من ) تجلیه ، و اقرب الناس الیه على بن ابیطالب علیه السلام و اسرار الانبیاء اجمعین (فتوحات مكیه ج 1، ص 117 و 119.). هذا آخر كلامه .

سپس خداى سبحان با نور خود به آن هباء - كه متفكران آن را هیولاى كل مى نامند و عالم به طور قوه و صلاحیت در آن وجود دارد - تجلى نمود، پس هر چه در آن هباء بود بر حسب قوه و استعداد خود آن را از خداوند قبول كرد - همان گونه كه زوایاى اتاق نور چراغ را قبول مى كند - كه هر كدام به اندازه نزدیكى اى كه با آن نور دارد نور و قبول آن بیشتر است ، خداى متعال فرموده است : خدا نور آسمانها و زمین است ، مثل نور او به چراغدانى مى ماند كه در آن چراغى قرار دارد... كه نور خود را به چراغ تشبیه فرموده است ، پس در آن هباء هیچ چیزى از نظر قبول كردن نزدیكتر (به آن ) نبود جز حقیقت محمد صلى الله علیه و آله كه عقل اول نام دارد، پس او سرور تمام عالم (و) نخستین ظاهر شونده در وجود بود، پس وجود او از آن نور الهى (و) از هباء و از حقیقت كلى بود، و عین او در هباء موجود شد، و عین عالم (از) تجلى اوست ؛ و نزدیكترین مردم به او على بن ابى طالب علیه السلام است و اسرار تمام پیامبران پایان سخن ابن عربى .

و هو كلام قاطع و برهان ساطع على ختمیه للولایة المطلقة حیث تقرر ان للحقیقة المحمدیة صلى الله علیه وآله اعتبارین : اعتبار الظاهر و اعتبار الباطن ، و الباطن یتعلق بالولى الختم الذى یكون اقرب الناس الیه ، و یكون حسنة من حسناته ، لان غیر على علیه السلام لیس له هذا القرب و لا هذه الخصوصیة ، و سیما ورد من النبى صلى الله علیه وآله اشارات دالة علیها، مثل قوله صلى الله علیه وآله : انا و على من نور واحد،( عوالى اللئالى ج 4، ص 124.) و: انا و على من شجرة واحدة و الناس من شجرة شتى ،( به مستدرك سفینة البحار ج 5، ص 337 - 338 مراجعه شود) و غیر ذلك مما سیاتى ، الدال على انهما من نور واحد و من حقیقة واحدة ؛ و كذلك قول على علیه السلام : انا النقطة تحت الباء، و انا الاول و انا الاخر، و انا الظاهر و انا الباطن ، و انا وجه الله ، و انا جنب الله ، الى آخر ما سیاتى فى خطبة البیان (همین كتاب ، ص 629.) و غیرها. لان كل ذلك یدل على ان حقیقته و حقیقة النبى صلى الله علیه وآله واحدة ، و هذا هو المطلوب من هذا البحث .


و این كلامى قاطع و برهانى ساطع است بر ختمیت على علیه السلام نسبت به ولایت مطلقه ، چرا كه مقرر است كه حقیقت محمدیه را دو اعتبار است :
اعتبار ظاهر و اعتبار باطن ،
و باطن تعلق دارد به ولى خاتم كه نزدیكترین مردم به اوست و یكى از نیكیهاى او به شمار مى رود، زیرا غیر على علیه السلام از چنان قربى برخوردار نبود و این خصوصیت را نداشت ، به ویژه كه اشاراتى دال بر این مطلب نیز از سوى پیامبر صلى الله علیه و آله وارد شده است مثل : من و على از یك نوریم و من و على از یك درختیم و سایر مردم از درختان مختلف و از این گونه تعابیر كه به زودى خواهد آمد كه دلالت دارد بر آن كه آن دو بزرگوار از یك نور و یك حقیقت اند، و همان طور سخن خود
على علیه السلام است كه :
من نقطه زیر باء (بسم الله ) مى باشم و من اول ، من آخر، من ظاهر، من باطن ، من وجه خدا و من جنب خدایم ...
تا آخر كه در خطبه بیان و سایر خطبه ها بیان فرموده و به زودى مى آید. زیرا تمام این بیانات دلالت دارد بر آن كه حقیقت آن حضرت و حقیقت پیامبر صلى الله علیه وآله یكى است ، و مطلوب از این بحث همین است .

و فى معرض هذا البحث عن كل واحد من الائمة علیهم السلام ورد مثل هذا الكلام ، كقولهم علیهم السلام : نحن حجة الله و (نحن ) باب الله ، و نحن لسان الله ، و نحن وجه الله ، و نحن عین الله فى خلقه ، و نحن ولاة امر الله فى عباده ،( به كافى ج 1، ص 145 و 192 مراجعه شود) و نحن خزنة علم الله ، و عیبة وحى الله ،( به كافى ج 1، ص 145 و 192 مراجعه شود) و اهل دین الله ، و علینا نزل كتاب الله ، و بنا عبدالله ، و لولانا ما عرف الله ، و نحن ورثة نبى الله .( به كافى ج 1، ص 145 و 192 مراجعه شود)

و در این بحث در مورد سایر امامان علیهم السلام نیز نظیر این گونه سخنان وارد شده است مانند:
ما حجت خدا، باب خدا، زبان خدا، وجه خدا، چشم خدا در میان خلق او، والیان امر خدا در میان بندگانش ، خزانه داران علم خدا، گنجینه وحى خدا، واهل دین خدا هستیم ، و كتاب خدا بر ما نازل شده و خدا به سبب ما پرستش گردیده است ، و اگر ما نبودیم خدا شناخته نمى شد، و ما وارثان پیامبر خداییم .

وفى المجلى قال على علیه السلام : ختم النبى صلى الله علیه وآله : مائة الف نبى و اربعة الاف و عشرین الف نبى ، و ختمت انا مائة الف وصى و اربعة (آلاف ) و عشرین الف وصى .( مجلى ص 373. بحار ج 39، ص 342، به نقل از بصائر الدرجات)

(بخش اول فصل 66 از جلد دوم )
ادامه دارد ان شاء الله تعالی ...
تنظیم برای وبلاگ: فاطمه
توجه: کپی از این مقاله با ذکر نام وبلاگ و درج لینک بلامانع است.




قسمتهای دیگر بحرالمعارف عبدالصمد همدانی :
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 01 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 02 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 03 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 04 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 05 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 06 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 07 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 08 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 09 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 10 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 11 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 12 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 13 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 14 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 15 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 16 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 17 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 18 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 19 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 20 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 21 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 22 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 23 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 24 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 25 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 26 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 27 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 28 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 29 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 30 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 31 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 32 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 33 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 34 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 35 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 36 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 37 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 38 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 39 )
... بحرالمعارف / عبدالصمد همدانی / جلد دوم ( 40 )




توجه: استفاده از تصویر برای سایتها و وبلاگها بدون انجام تغییر آزاد است؛ کپی برداری از متن با ذکر نام و درج لینک بلامانع میباشد. برای تبادل لینک بعد از برقرای لینک تارنمای ما؛اطلاع دهند تا بررسی شود.